Verander je leven met 'Your Pocket Therapist'

Wat als de dingen waar je het meest mee worstelt geen tekortkomingen zijn, maar slimme overlevingsstrategieën? In Your Pocket Therapist laat psychotherapeut Annie Zimmerman zien dat onze klachten vaak het topje van de ijsberg zijn. Of het nu gaat om eetproblemen, angst, vastlopende relaties of zelfkritiek: onder de oppervlakte speelt bijna altijd iets anders. In dit boek neemt ze je mee in hoe therapie écht werkt, waarom ons onderbewustzijn zoveel invloed heeft en hoe je met nieuwsgierigheid, zelfcompassie en praktische oefeningen kunt leren begrijpen wat er in jou omgaat. Benieuwd? Lees hieronder het eerste hoofdstuk!

 

Your Pocket Therapist

Ik zit op een bank in een warm verlichte kamer en kijk naar iemand die met een wijs gezicht en nieuwsgierige ogen tegenover me zit. Zo meteen gaat alles veranderen. Ik zit wat onrustig te schuiven op mijn plek, net zo nerveus als ik voor een eerste date zou zijn. Maar niet het soort date waarbij je stiekem even naar je vrienden appt als de ander naar het toilet is. Niemand weet zelfs dat ik nu hier ben. Ik schaam me eigenlijk een beetje om anderen erover te vertellen, omdat ze dan misschien wel denken dat ik hier ben omdat ik gek ben, of een wrak.

Ik ben hier niet naartoe gekomen omdat ik een zenuwinzinking heb. Ik ben er zelfs behoorlijk zeker van dat het wel goed gaat met mijn geestelijke gezondheid. En eerlijk gezegd weet ik niet zeker waarom ik hier ben. Ik weet enkel dat ik het moeilijk heb en dat ik niet weet wat ik nog meer kan proberen. Ik kan maar niet ophouden met eten. Welk dieet ik ook uitprobeer, welk nieuw soort fitnessoefeningen ik ook doe of aan welk eetgroepje ik ook meedoe, ik prop mezelf nog steeds elke dag vol totdat ik er buikpijn van krijg. Ik schrok alles naar binnen tot ik misselijk en comateus op de bank neerval en niet helder meer kan denken. Ik voel me futloos en lelijk en ellendig. Eerlijk gezegd denk ik niet dat therapie me ook maar iets zal helpen. Ik ben gewoon wanhopig.

Ik heb het allemaal geprobeerd. Ik heb heel internet afgezocht, een mindfulness-app gedownload, ben aan yoga gaan doen, heb positief gedacht, ben een dagboek gaan bijhouden met dingen waarvoor ik dankbaar ben, heb harder gewerkt om mezelf af te leiden, heb enkel over eten gepraat, heb helemaal níét meer over eten gepraat. Ik eet geen suiker meer, heb waarschuwingsbriefjes aan mezelf geschreven, geen chocola gekocht, ben niet meer uit eten gegaan met vrienden. Ik heb tot tien geteld, tot honderd geteld, drie maaltijden per dag gegeten, vijf maaltijden, geen maaltijden. Soms hielpen die dingen een beetje, maar het probleem kwam altijd weer terug.

Ik heb geen idee waarom ik het zo moeilijk heb, maar ik weet wel dat ik er niet mee kan ophouden.

Nu kijk ik naar deze vrouw die heeft zitten luisteren terwijl ik een uur lang onafgebroken over mezelf heb zitten praten. ‘Dus, wat is er in vredesnaam mis met me?’

‘Zo te horen heb je heel veel pijn vanbinnen,’ zegt ze. ‘Laten we dit samen aan gaan pakken.’

We spreken af dat ik één keer per week naar haar toe ga. Ik voel me onzeker en twijfel of ik er iets aan zal hebben, maar voor het eerst in lange tijd voel ik toch een sprankje hoop dat alles straks misschien wat beter zal gaan.

Een paar maanden later merk ik dat ik niet uit mijn woorden kan komen. Ik heb tranen in mijn ogen. Mijn lichaam schreeuwt tegen me dat mijn therapeut niet mag zien dat ik huil, maar ik haal diep adem, voel de pijn en laat een traan over mijn wang glijden. Ik kijk op om te zien of ze zich eraan ergert, maar ze knikt bemoedigend. Ik praat over iets uit mijn verleden wat ik nooit aan iemand anders heb verteld. Ik was zeven jaar oud en er werd boos tegen me geschreeuwd, al begreep ik niet waarom. Daarna ging ik iets uit de voorraadkast pakken zodat ik me beter zou voelen. Dit was de eerste keer dat ik ontdekte dat ik door iets te eten een beter gevoel kreeg.

We praten wekelijks, maandenlang, over alles behalve voedsel. Het blijkt dat de redenen waarom ik aan de therapie ben begonnen absoluut niets te maken hebben met de dingen waarover ik uiteindelijk wat vertel. Ik praat over mijn ouders, over mijn zus, vriendjes, de gemene meisjes op school. Ik praat over mijn verlangens, de dingen waarvoor ik bang ben, hoe ik over mezelf denk. Maar toch, zonder ooit echt over eten te praten, verandert er iets aan de problemen. Het komt niet alleen door het praten, ik huil ook. Ik ben kwaad, jaloers, voel me beschaamd, vernederd, eenzaam en heel erg verdrietig. Voor ik hieraan begon, zou ik gewoon gezegd hebben dat alles goed met me ging: dat ik over het algemeen genomen gelukkig was. Maar nu besef ik dat ik vanbinnen heel veel verschillende gevoelens heb.

Na afloop ga ik weer naar huis en ervaar de bekende drang om iets te gaan eten. Ik grijp naar mijn gebruikelijke pak chocoladekoekjes, maar houd mezelf tegen. ‘Probeer te ontdekken wat er in je lichaam gebeurt,’ hoor ik mijn therapeut zeggen. Ik voel me een beetje verdrietig. Ik sta daar een ogenblik bij stil en de tranen schieten in mijn ogen. Ik knipper tegen een traan, dan nog een.

Als vanzelf loop ik naar mijn bed en nu huil ik echt hard. Het is een goed gevoel, als een bevrijdende tranenvloed. Na een paar minuten drogen mijn tranen op en voel ik me kwetsbaar, maar wel wat beter. Ik heb niets te eten gepakt. De koekjes liggen nog onaangeroerd in de kast. Er verschijnt een brede glimlach op mijn gezicht. Er is niets mis met me. Ik ben alleen heel verdrietig, en boos, en door het vele eten bleef die pijn diep vanbinnen weggeduwd. Als ik in bed lig, ervaar ik een enorme euforie. Ik dacht dat het eten mijn probleem was, maar ik besef nu dat ik het eten nodig had, het zorgde ervoor dat ik me beter voelde. Het enige wat er mis met me was, was dat ik nog niet wist wat er emotioneel bij me speelde, onder de oppervlakte.

Dat is het moment waarop ik besefte dat de meesten van ons geen idee hebben waarom we het zo moeilijk hebben. Het merendeel van onze psychische problemen zijn pogingen om met pijn om te gaan. De problemen veroorzaken een nieuw soort moeilijkheden in ons leven, maar de oorspronkelijke oorzaak van het probleem is misschien iets wat er totaal niets mee te maken heeft.

Dit betekende niet dat er een einde aan mijn eetbuien kwam, maar het was wel het begin van het einde. En na een paar jaar hard werken kan ik met trots zeggen dat het een probleem is dat zelden zijn lelijke kop nog opsteekt. En als het toch gebeurt, begrijp ik dat het een symptoom is van een dieperliggend probleem. Op die momenten neem ik de tijd om onder de oppervlakte te kijken, met dezelfde compassie die mijn therapeut voor me had, en dan verdwijnt het opnieuw.

Dit fundamentele besef vormde voor mij de aanleiding om psychotherapeut te worden. Elke vrouw in mijn familie is therapeut. Echt letterlijk élke. Mijn moeder is therapeut, mijn zus is therapeut, alle vier mijn tantes zijn therapeut. Mijn oma was een van de eerste vrouwen in het Verenigd Koninkrijk die psychologie ging studeren. Ik kan wel zeggen dat ik opgegroeid ben binnen een therapie-kliek.

Het is dus ook geen wonder dat ik uiteindelijk een master behaalde in de psychologie en verder studeerde om psychotherapeut te worden. Het zit letterlijk in mijn genen.

Hoewel dit af en toe vreselijk irritant is en tot nogal zware gesprekken leidt tijdens familiefeestjes, heb ik daardoor ook een liefde en waardering gekregen voor hoe de mens in elkaar steekt. En ik heb een gedegen inzicht gekregen in wat geestelijke gezondheid is en de manier waarop therapie werkt. Toch heb ik enkel door zelf in therapie te gaan en door therapeut te worden inzicht gekregen in dat fundamentele punt: de meesten van ons hebben geen idee wat nu het echte probleem is. 

In de moderne westerse cultuur geloven we vaak dat ons bewuste ik het voor het zeggen heeft. Maar in werkelijkheid heeft juist ons onbewuste ik de leiding. Het bepaalt hoe we op dingen reageren, waarom we bezorgd of angstig zijn, waarom we dingen uitstellen, waarom we een voorkeur hebben voor mannen die ons slecht behandelen, waarom we bang zijn voor vrouwen die te sterk overkomen, waarom we gedreven zijn op ons werk, waarom we niet kunnen slapen, waarom we een ondersteunende vriend of vriendin zijn, waarom we onszelf met eten volproppen ook al hebben we genoeg gegeten, waarom we denken dat iedereen een hekel aan ons heeft. Kortom: waarom we wat dan ook maar denken, voelen of doen.

Sigmund Freud beschreef het denken als een ijsberg: het bewuste ik is de 10 procent die we zien, maar daaronder zit nog eens 90 procent van de ijsberg, en dat is ons onbewuste ik. En zeker, Freud was een probleemfiguur, hij was geobsedeerd met seks en nam zijn patiënten mee op vakantie (vreemd, toch?), maar sommige van zijn ideeën waren tamelijk briljant en kloppen vandaag de dag nog steeds.

Velen van ons lopen rond met grote problemen die we maar niet lijken te kunnen oplossen, omdat we geen idee hebben waaruit ze voortkomen. In mijn praktijk spreek ik veel mensen die het moeilijk hebben. Ze beseffen dat alles niet loopt zoals ze zouden willen. Ze beseffen dat ze met bepaalde kwesties worstelen en ze weten dat ze daar graag verandering in willen zien. Maar ze begrijpen niet waarom ze het zo moeilijk hebben of wat ze eraan kunnen doen.

Wat ik mijn patiënten uitleg, en wat jij ook echt moet inzien, is dat je alleen kunt veranderen als je je problemen bij de wortel aanpakt. De dingen die naar ons idee het probleem vormen, zijn vaak niet het echte probleem. Zo was voor mij bijvoorbeeld het mezelf volproppen een copingmechanisme geworden waardoor ik me beter voelde. Het stilde de pijn van diepere emoties waarvan ik me niet bewust was. Eten was, op een contra-intuïtieve manier, een oplossing. Voor andere mensen zijn andere dingen de oplossing: relaties, verdovende middelen of alcohol, werk, zelfkritiek, angst, depressie.

Je problemen vormen een waarschuwing dat er dieper vanbinnen iets aan de hand is. Ze zijn het topje van de ijsberg.

Het gereedschap dat die mensen tijdens een therapie leren gebruiken, en dat jij ook in dit boek gaat leren, helpt je om in te zien wat er onder het wateroppervlak werkelijk aan de hand is. Ik vind het enorm fijn als een van mijn patiënten plotseling een openbaring krijgt. Het is een moment waarop ze iets beseffen wat ze nooit eerder hebben begrepen. (Dat moment noem ik zelf graag een therapiphany, een ‘therapie-openbaring’.) Soms vormen deze aha-momenten een opluchting, en vaak doen ze ook pijn. Maar ze zijn wel nodig, wil er een diepe, totale verandering plaats kunnen vinden.

Ik wilde heel graag de levensveranderende inzichten die mensen tijdens de therapie krijgen naar buiten brengen, buiten mijn spreekkamer. Daarom heb ik geprobeerd complexe psychologische ideeën op een begrijpelijke manier uit te leggen op social media. Binnen een paar maanden had ik niet langer een klein groepje volgers, maar waren het er honderdduizenden.

Het is ongelooflijk hoe mensen geraakt werden door mijn posts.

Het laat zien dat velen naar diepgang verlangen en zichzelf beter willen begrijpen. Er is een groeiende beweging ontstaan, vooral onder jongeren, om op een dieper niveau aan de slag te gaan met onze mentale gezondheid. Het is een stille revolutie: we zijn niet langer tevreden met een te eenvoudige voorstelling van zaken, maar willen naar een echt zelfbewustzijn streven. Mensen zijn op zoek naar antwoorden.

In dit boek wordt de diepgang aangereikt waarnaar we verlangen. Ik probeer de vragen te beantwoorden waarmee mensen rondlopen. Daarom gaan we samen naar de basisaspecten van onze psyche en onze relaties kijken.
Mensen hebben allerlei redenen om therapie te gaan volgen, maar ze willen allemaal dat er iets verandert in hun leven. Hoewel het om honderden uiteenlopende problemen draait, hebben ze allemaal het gevoel dat ze klem zitten en willen ze graag dat hun leven verbetert.

We zijn deels vast komen te zitten doordat we onszelf de verkeerde dingen afvragen: vragen die onze vooruitgang belemmeren. Een van de eerste dingen die je tijdens de opleiding tot therapeut leert, is dat er geen magische pillen of eenvoudige antwoorden bestaan die  iemands problemen doen verdwijnen. Echt, als ik een toverstokje had, zou ik het gebruiken. Maar wat ik wel kan doen, is mensen helpen om een ánder soort vragen te stellen, vragen die je onder het topje van de ijsberg laten kijken. En dat zijn de vragen die ik jou ga stellen in dit boek.

Dit boek vormt geen vervanging voor therapie, maar het wapent je met zelfkennis en het gereedschap om die zelfkennis te verwerven, zodat je goed naar jezelf kunt kijken en meer over jezelf te weten kunt komen. Als je inzicht krijgt in je reacties en je gedrag, krijg je de keuze en zeggenschap over je beslissingen.

Ik zou graag willen dat iedereen die aan een therapie of helende reis begint dit boek zou lezen. Had ik het zelf maar gehad voor ik begon. Elk hoofdstuk gaat in op de vragen die mij het vaakst gesteld worden, door mijn patiënten en online. Het staat vol tips, verhalen, oefeningen en lessen die complexe en niet erg toegankelijke theorieën over relaties eenvoudig samenvatten. Het geeft aan hoe je zelfbewuster kunt worden, hoe je je beter kunt gaan voelen en hoe je je leven stapje voor stapje kunt verbeteren.

Hoewel we totaal kunnen veranderen door therapie, zijn we zélf de baas over ons eigen denken. En hoe meer we onszelf bekrachtigen met kennis, hoe succesvoller ons herstel waarschijnlijk zal zijn.

Mijn proces om je emoties te begrijpen en je pijn te overwinnen, bestaat uit vijf cruciale stappen:

1. Wees nieuwsgierig: Nadenken wat het probleem is, zie in dat het een symptoom is van een dieperliggend probleem en denk na over wat dat diepere probleem zou kunnen zijn. Wanneer is het probleem ontstaan? Welke rol zou het kunnen dienen? Denk na over hoe het de kop opsteekt in je relaties en hoe het tot bepaalde patronen heeft geleid die je steeds terug ziet komen.
2. Krijg inzicht: Duik diep in je vroegere ervaringen, word je bewuster van wat de wortel van het probleem zou kunnen zijn, en waarom die er zit.
3. Voel: Voel de emoties die je diep vanbinnen hebt. We slagen er heel goed in om dingen uit de weg te gaan die we niet onder ogen willen zien en vaak doen we dat onbewust.
4. Doe iets: Zet deze nieuwe bewustwording om in daden en maak andere keuzes.
5. Herhaal: Probeer op te merken wanneer deze patronen zich voordoen, doorloop deze stappen, en houd in de gaten wanneer ze onvermijdelijk steeds maar weer opduiken.

Dit klinkt misschien eenvoudig, en dat is het feitelijk ook. Maar we moeten het blijven herhalen en oefenen, want onze onbewuste pijn is niet altijd zo gemakkelijk te herkennen. Ik wil je niet wijsmaken dat het een keurig proces in vijf stappen is: therapie is allesbehalve keurig en ordelijk. Genezing vindt niet lineair, keurig stapje voor stapje, plaats. Misschien spring je van de ene fase in de andere: ga je van nieuwsgierig worden naar voelen, doe je een stap terug en ontken je dat er een probleem is, ga je iets doen en stap je vervolgens weer over naar heel erg voelen, dan laat je het even rusten en kijk je er weer naar als je je sterker voelt. Er is geen ‘juiste’ manier om dit te doorlopen. De reis zal er bij iedereen anders uitzien, maar dit zijn de vijf fundamentele aspecten die ik handig vind om het proces mee te verankeren. Maak je dus geen zorgen als het een rommelige ervaring is. En als je ooit denkt ‘Doe ik dit wel goed?’ moet je weten dat er geen goede of verkeerde manier is: die rommeligheid duidt er juist op dat je ook maar een mens bent, net als wij allemaal.

Ik ga enkele van de belangrijkste signalen langs die pijn veroorzaken bij mensen. We kijken naar zowel het ‘ik’ (bijvoorbeeld depressie, angst, obsessief denken, verslavingen, zelfkritiek) als naar relaties (bijvoorbeeld projectie, waarom je maar niet over je vorige relatie heen komt, het feit dat je mensen wegduwt, eenzaamheid, verbroken vriendschappen, moeilijke gesprekken). En onderweg kijken we naar hoe we deze zelfkennis in daden kunnen omzetten. Ik zal je praktisch gereedschap meegeven zodat je kunt gaan inzien waarom je het zo moeilijk hebt en begrijpt hoe je ervoor kunt zorgen dat je minder worstelt.