Maak kennis met de Brontë zussen

Charlotte, Emily en Anne Brontë groeiden in de negentiende eeuw uit tot drie van de beroemdste schrijfsters uit de Engelse literatuur. Hun romans worden bijna 180 jaar later nog altijd gelezen, besproken en verfilmd. Maar wie waren deze bijzondere zussen eigenlijk? En met welk boek kun je het beste beginnen?

Wie waren de Brontë zussen?

Charlotte, Emily en Anne groeiden op in Haworth, een dorpje in het Engelse Yorkshire. Hun vader was predikant en het gezin woonde in een pastorie aan de rand van de uitgestrekte heidevelden. Hun moeder overleed toen ze nog jong waren en ook twee oudere zussen stierven op jonge leeftijd.

De drie vonden hun toevlucht in boeken en verhalen. Samen met hun broer Branwell verzonnen ze als kinderen complete fantasiewerelden, met eigen personages, koninkrijken en avonturen. Ze schreven hun verhalen op in piepkleine zelfgemaakte boekjes, waarvan er verschillende bewaard zijn gebleven.

In 1846 besloten de drie zussen hun gedichten te publiceren. Dat deden ze onder de mannelijke pseudoniemen Currer, Ellis en Acton Bell, omdat ze vreesden dat hun werk anders niet serieus genomen zou worden. De dichtbundel verkocht nauwelijks, maar de zussen lieten zich niet ontmoedigen. Een jaar later verschenen hun eerste romans. Charlotte publiceerde Jane Eyre, Emily schreef Woeste hoogten en Anne debuteerde met Agnes Grey.

Het succes kende helaas ook een verdrietige kant. Emily overleed in 1848, Anne in 1849 en Charlotte in 1855. Geen van de drie werd veertig jaar oud.

Hun ouderlijk huis in Haworth bestaat trouwens nog steeds! Tegenwoordig is het het Brontë Parsonage Museum, waar je onder andere persoonlijke bezittingen, manuscripten en voorwerpen van de familie kunt bekijken.

Charlotte Brontë (1816-1855)

Charlotte was de oudste van de drie zussen en zou uiteindelijk de bekendste worden. Ze werkte een tijd als lerares en gouvernante, ervaringen die later een belangrijke rol speelden in haar boeken. Ook bracht ze enige tijd door in Brussel, waar ze studeerde en lesgaf.

Charlotte had zelf grote literaire ambities. Voordat ze haar eerste roman publiceerde, stuurde ze zelfs gedichten naar de beroemde dichter Robert Southey. Die reageerde weinig bemoedigend en vond dat literatuur geen geschikte levensinvulling voor een vrouw was. Gelukkig trok Charlotte zich daar niet al te veel van aan.

Haar beroemdste roman is zonder twijfel Jane Eyre (1847). Het verhaal volgt de jonge wees Jane, die na een moeilijke jeugd als gouvernante aan de slag gaat op het mysterieuze landgoed Thornfield Hall. Daar ontmoet ze de norse en geheimzinnige Mr. Rochester, op wie ze langzaam verliefd wordt. Maar Rochester blijkt een behoorlijk groot geheim te verbergen.

Wat Jane Eyre zo bijzonder maakt, is vooral de hoofdpersoon. Jane is intelligent, eigenzinnig en vastbesloten om haar eigen keuzes te maken. Ze verlangt naar liefde, maar weigert haar zelfstandigheid en eigenwaarde daarvoor op te geven. Voor een roman uit 1847 was dat behoorlijk vooruitstrevend.

Het boek combineert romantiek met mysterie, gotische elementen en een sterke vrouwelijke hoofdpersoon. Niet voor niets is Jane Eyre nog altijd een van de bekendste personages uit de Engelse literatuur.

Emily Brontë (1818-1848)

Emily was de middelste van de drie zussen en misschien wel de meest mysterieuze. Ze was teruggetrokken, hield niet van het sociale leven en voelde zich het gelukkigst thuis in Haworth. Vooral de uitgestrekte, ruige heidevelden van Yorkshire waren haar dierbaar. Ze maakte er graag lange wandelingen, vaak vergezeld door haar hond Keeper.

Emily schreef gedichten en verhalen, maar publiceerde tijdens haar leven slechts één roman. Ze overleed in december 1848 aan tuberculose, op slechts dertigjarige leeftijd. Haar enige roman zou uiteindelijk een van de beroemdste boeken uit de Engelse literatuur worden.

Woeste hoogten (1847) speelt zich af op de ruige heidevelden van Yorkshire en vertelt het verhaal van Catherine Earnshaw en Heathcliff. Hun intense verbondenheid groeit uit tot een allesverterende liefde, maar jaloezie, trots en wraak zorgen ervoor dat hun levens en die van de mensen om hen heen steeds verder ontwricht raken.

Wie een traditioneel romantisch liefdesverhaal verwacht, komt bedrogen uit. De personages zijn ingewikkeld, maken soms ronduit wrede keuzes en laten zich leiden door emoties die ze nauwelijks onder controle hebben. Juist dat maakt het boek zo fascinerend.

Bij verschijnen riep Woeste hoogten gemengde en soms geschokte reacties op. De heftige emoties, gewelddadige gebeurtenissen en onconventionele vertelstructuur waren voor veel lezers ongewoon. Inmiddels wordt het boek beschouwd als een meesterwerk van de gotische literatuur.

En wie het boek leest, begrijpt al snel hoe belangrijk het landschap is. De gure wind, verlaten heidevelden en afgelegen huizen zijn bijna personages op zichzelf.

Anne Brontë (1820-1849)

Anne was de jongste en misschien wel de minst bekende van de drie zussen. Toch verdient ze minstens zoveel aandacht als Charlotte en Emily.

Net als Charlotte werkte Anne jarenlang als gouvernante. Ze maakte van dichtbij mee hoe afhankelijk vrouwen in de negentiende eeuw vaak waren van hun werkgever of echtgenoot. Die ervaringen gebruikte ze in haar romans, waarin ze opvallend openhartig schreef over de positie van vrouwen, ongelukkige huwelijken en maatschappelijke verwachtingen.

Anne schreef twee romans: Agnes Grey (1847) en De huurster van Wildfell Hall (1848). Haar stijl was realistischer en directer dan die van haar zussen. Ze wilde niet alleen mooie verhalen vertellen, maar ook laten zien hoe het leven voor vrouwen werkelijk kon zijn.

In De huurster van Wildfell Hall maken we kennis met de mysterieuze Helen Graham, die met haar jonge zoontje haar intrek neemt in een afgelegen landhuis. De bewoners van het nabijgelegen dorp beginnen al snel te roddelen. Wie is deze vrouw? Waar komt ze vandaan? En waarom leeft ze zo teruggetrokken?

Langzaam wordt duidelijk dat Helen een pijnlijk verleden verbergt. Ze is gevlucht voor haar gewelddadige en alcoholverslaafde echtgenoot en probeert voor zichzelf en haar zoon een nieuw bestaan op te bouwen.

Voor de negentiende eeuw was dit een bijzonder gedurfd onderwerp. Een vrouw die haar echtgenoot verlaat en zelf haar leven probeert vorm te geven, ging rechtstreeks in tegen de maatschappelijke verwachtingen van die tijd. De huurster van Wildfell Hall wordt dan ook regelmatig beschouwd als een vroege feministische roman.

Anne overleed in 1849 aan tuberculose, op 29-jarige leeftijd. Ze werd begraven in Scarborough, een kustplaats waar ze graag kwam.

Met welke Brontë begin je?

Wil je kennismaken met de Brontë-zussen, maar weet je niet goed waar je moet beginnen? Hoewel hun boeken allemaal uit dezelfde periode komen, verschillen ze behoorlijk van elkaar. Het hangt er dus vooral van af waar je zin in hebt.

Jane Eyre van Charlotte Brontë: voor liefhebbers van sterke vrouwelijke hoofdpersonen, romantiek en een vleugje mysterie.

Woeste hoogten van Emily Brontë: voor liefhebbers van duistere verhalen, ingewikkelde liefdesrelaties en onvergetelijke personages. 

De huurster van Wildfell Hall van Anne Brontë: voor liefhebbers van sterke vrouwen, ingewikkelde huwelijken en een vleugje rebellie. 

Welke Brontë staat er op jouw leeslijst?